Borsa Nedir?

Yazan: Mustafa Evren / Finans Şefi

Borsa yükselir, düşer. Nedir bu borsa? Hisse senedi alım, satımı nasıl yapılır? Endeks nedir? Halka arz ne demek? Borsa hakkında bilmek istediklerinizi içeren, yatırımcılar için rehber niteliğindeki temel bilgiler.

Borsa, sarrafların, kimi tüccarların, özellikle değerli kâğıt, pay belgiti ve tahvil, döviz ve her türlü mal alışverişiyle uğraşanların, alım satım gayesi ile devlet denetimi altında iş yaptıkları yerdir. Bir başka deyişle, talep edilen malların kendine has kurallara göre organize edildiği piyasaya verilen isimdir. Örnek vermek gerekir ise hisse senedi gibi değerli kâğıtların alınıp ve satıldığı yere menkul kıymet borsası denir. Yeni ismi ile Borsa İstanbul (BİST), eski ismi İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB), isminden anlaşılacağı üzere bir menkul kıymet borsasıdır.

Borsalarda alıcılar ve satıcılar genelde komisyoncuların aracılık yapmasıyla karşı karşıya gelir. Satıcıların arzı ile alıcıların talebi fiyatı belirler. Anlık olarak değişen arz talep dengesi fiyatlarda değişkenliği doğurur. Her ülke borsasının kendisine göre kuralları ve standartları vardır. Her borsanın düzenleyicisi ve denetleyicisi vardır.

Ülkemizde BİST, anonim şirket olarak, yönetim kurulunun aldığı kararlar ile yönetilir. 06.12.2012 tarih ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu esasları çerçevesinde Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından denetlenir.

Borsa İstanbul (BİST) neyi amaçlar?

15 Mayıs 1995’ten bu yana faaliyetlerine devam etmekte olan Borsa İstanbul’un gayesi, BİST sözleşmesinde aşağıdaki şekilde belirtilmiştir: “Kanun hükümleri ve ilgili mevzuat çerçevesinde, sermaye piyasası araçlarının, kambiyo ve kıymetli madenler ile kıymetli taşların ve Sermaye Piyasası Kurulunca uygun görülen diğer sözleşmelerin, belgelerin ve kıymetlerin kolay ve güvenli bir şekilde, şeffaf, etkin, rekabetçi, dürüst ve istikrarlı bir ortamda alınıp satılabilmesini sağlamaktır. Bunlara ilişkin alım-satım emirlerini sonuçlandıracak şekilde bir araya getirmek veya bu emirlerin bir araya gelmesini kolaylaştırmak ve oluşan fiyatları tespit ve ilan etmek üzere piyasalar, pazarlar, platformlar ve sistemler ile teşkilatlanmış diğer pazar yerleri oluşturmak, kurmak ve geliştirmek, bunları ve başka borsaları, veyahut borsaların piyasalarını yönetmek ve/veya işletmektir.”

Haftaiçi beş işgünü faaliyet gösteren BİST’te halihazırda işlem gören şirket sayısı 511’dir.

Halka arz ne demektir?

Halka arz, hisse senetlerinin çok sayıda ve önceden bilinmeyen yatırımcılara çağrı ve ilan yoluyla satışı olarak tanımlanabilir. İnternet üzerindeki çeşitli kaynaklarda, şirketlerin kaynak ihtiyacını karşılamak amacıyla, özkaynak yoluyla senet ihraç ederek (fonlama) kaynak sağlaması olarak tanımlanmıştır.

Endeks nedir?

Endeks, borsada işlem gören yatırım araçlarının belirli bir zaman dilimi içinde fiyatlarında, maliyetlerinde ve satış performanslarındaki oransal değişimi ölçen göstergelere denir. Piyasalar içerisinde birçok endeks vardır ve yatırımcılar bu endeksleri alıp satabilir. Yurtiçinden örnek vermek gerekirse BIST 100 endeksi, BIST 30 endeksi gibi. Yurtdışında ise S&P’den Nikkei 225 endeksine kadar popüler birçok endeksi saymak mümkün.

Dünyanın En Büyük 5 Borsası

  1. New York Borsası (ABD): Piyasa Değeri 16,613 Trilyon Dolar
  2. NASDAQ Borsası (ABD): Piyasa Değeri 4,582 Trilyon Dolar
  3. Tokyo Menkul Kıymetler Borsası (Japonya): Piyasa Değeri 3,478 Trilyon Dolar
  4. Londra Menkul Kıymetler Borsası (İngiltere): Piyasa Değeri 3,396 Trilyon Dolar
  5. Euronext (Hollanda): Piyasa Değeri 2,930 Trilyon Dolar