Arazöz Nedir, Hangi Ekipmanlardan Oluşur?

Arazöz her ne kadar sözlüklerde “Yolları ve yol kenarlarındaki yeşillikleri sulamakta kullanılan araç” olarak tanımlansa da, bu araçlar dar sokaklarda meydana gelen şehir içi yangın söndürme ve kurtarma çalışmalarında da son derece faydalıdır.

Arazözde Bulunan Ekipmanlar

Bu araçların üzerine genellikle kurtarma işlemleri için, hidrolik kesici ve ayırıcı, hidrolik silindir, kurtarma baltası, kurtarma yastığı vb. ekipmanlar yerleştirilmiştir. Bu işlevlerin her koşulda devam ettirilebilmesi için de çevre aydınlatma sistemi ve opsiyonlu olarak yerleştirilebilen teleskobik ışık kuleleri ile donatılmıştır. Aynı zamanda elektrik tahrikli ekipmanların kullanılabilmesi için jeneratör ve yüksek katlara erişim için katlanır merdiven yerleştirilmiştir.Yangınla mücadele için ise araç motorundan tahrik alan santrifüj su pompası bulunmaktadır. Pompa tarafından basınçlandırılan yangın söndürücü karışım farklı çıkışlardan kullanılabilir. Bu çıkışlar genellikle çatı monitörü, tampon monitörü, çıkrık ve pompa üzeri yangın çıkışlarıdır.

Söndürme Sisteminin Merkezi: Su Pompası

Görevi, araç üzerinde bulunan su tankından ya da dışarıdaki bir kaynaktan emdiği suyu basınçlandırarak araç çıkışlarına ya da köpük sistemlerine yönlendirmektir. Bunun için yüksek devirde döndürme hareketine ihtiyaç duyar. Bu hareketi de araç motorundan bir dizi aktarma organları vasıtasıyla sağlamaktadır.

Bu ekipmanlar sırasıyla, araç harici çıkış PTO’su (Power Take Off), şaft ve ara şanzıman’dır. Normal koşullarda araç yolda giderken ya da beklerken pompa durağan haldedir. Pompayı devreye almak istediğinizde öncelikle araç PTO’sunu araç şanzımanına kavratarak dönmesini sağlamanız gerekir. Bunun için debriyaja basıp ön konsolda bulunan PTO düğmesine basmanız yeterlidir. PTO şaft vasıtası ile dönme hareketini ara şanzımana iletecektir. Ara şanzımanda, motor şanzımanından ve PTO’dan gelen devir sayısı uygun oranda artırılarak pompanın ihtiyacı olan devire yükseltilecek ve pompa dönmeye başlayacaktır.

Pompa bağlı iken pano üzerinde bulunan “gaz ver” butonuna ardışık olarak basarak istenilen basınç ve debi değerlerine gelene kadar devri arttırmalısınız. Burada pompanın su emişini yapmış olmasına dikkat edilir. Yangın pompaları otomatik emiş sistemi ile donatılmıştır. Pompanın emiş yapabilmesi için basınç hattındaki tüm çıkışlar kapatılır. Pompa emiş sağlandıktan sonra otomatik emiş devreden çıkar ve pompa suyu kendi dönüş hareketiyle emer. Daha sonra istenilen çıkış hattı açılarak basınçlı su kullanılabilir.

Arazöz tipi araçların pompalarında bulunan bir diğer opsiyon da yüksek basınç hattıdır. Yüksek basınç hattı, suyu normal basınçtan alarak yükseltir ve 40 bar seviyesine çıkarır. Bunun için pompalarda bulunan yüksek basınç vanasını açmanız yeterlidir. Yüksek basınç hattından gelen su genellikle bir su çıkrığı ve buna bağlı bir turbo nozul ile yangın bölgesine yönlendirilir. Yüksek basınçlı su yüzeye çarptığında küçük su zerreciklerine bölünerek daha fazla alana yayılır. Bu sayede daha az su ile daha çok alanda söndürme yapılabilir.

Monitör

Monitörler genellikle arazözlerin üzerinde yer alır. Manuel ya da elektronik kontrollü seçenekleri bulunur. Kullanım için yeterli basınca ulaşan pompanın su monitörü hattının vanasını açık konuma getirdikten sonra monitörün çıkış ağzı hedefe doğru yönlendirilir. Manuel kontrollü modellerde bu işlem monitör başındaki ilgili kollarla yapılırken, elektronik kontrollü modellerde bir kumanda vasıtasıyla uzaktan ya da araç içerisinden de yapılabilir.

Basınçlı Hava-Köpük Sistemi (CAFS)

Uzun süreli müdahale gerektiren operasyonlar için araçlara opsiyonlu olarak Basınçlı Hava-Köpük Sistemi (CAFS) eklenebilmektedir. Bu sistem düşük su tüketimi sayesinde daha az su ile daha etkili söndürme yapabilmektedir. Elektrik yangınlarına müdahale edilmesi gereken durumlarda ise su/köpük karışımları kullanılamadığından Kuru Kimyevi Toz (KKT) Sistemi araçlara opsiyonlu olarak yerleştirilebilmektedir.

Kuru Kimyevi Toz (KKT) Sistemi

Kuru Kimyevi Toz Sistemi, söndürücü olarak kullanılan kimyasal bir toz, tozun depolanacağı bir depo ve tozu itecek olan azot gazı dolu tüplerden oluşmaktadır. Sistemde kullanılan kuru kimyevi toz, yanan maddelerin üzerinde bir tabaka oluşturur, alevlerin hava ile temasını keserek yangını boğar. Sistemi devreye almak için öncelikle azot tüplerinin vanası açılır. Azot gazı direkt bağlı olduğu KKT tankına dolarak burada basınç oluşturur. Karışım basıncın etkisiyle KKT tankının çıkışına bağlı bulunan bir çıkrık üzerine sarılı hortum vasıtası ile toz tabancasına iletilir. Yangın bölgesi hedef alınır ve tabancanın tetiğine basılarak söndürme işlemi gerçekleştirilir.